महिनाको तलब आएपछि सबैभन्दा पहिलो काम — घर पैसा पठाउने। वर्षौंदेखि गर्दै आउनुभएको होला।
तर एउटा प्रश्न सोध्नुभएको छ? तपाईंले दिएको पैसा र घरमा पुगेको पैसाको बीचमा कति हरायो?
सानो देखिन्छ। तर दश वर्ष, महिनाको एक पटक — जोड्दा ठूलै हुन्छ।
कुल लागत — शुल्क मात्र नहेर्नुहोस्
यो सबैभन्दा महत्त्वपूर्ण कुरा हो, र धेरैले यहीँ चुक्छन्।
पैसा पठाउँदा दुई ठाउँमा खर्च हुन्छ:
- शुल्क — जुन देखिन्छ, र जसलाई हामी तुलना गर्छौं
- विनिमय दर — जुन देखिँदैन, र जहाँ प्रायः बढी खर्च हुन्छ
"शुल्क शून्य" भन्ने विज्ञापन देख्नुभएको छ? त्यो साँचो हुन सक्छ — तर उसले दिने दर बजार दरभन्दा कम हुन्छ, र फरक त्यहीँ लिइन्छ।
शुल्क नहेर्नुहोस्। यो हेर्नुहोस् — "मैले जम्मा यति दिएँ, घरमा यति नेपाली रुपैयाँ पुग्यो।"
घरमा पुगेको रकमलाई आफूले दिएको रकमले भाग गर्नुहोस्। त्यो नै तपाईंले वास्तवमा पाएको दर हो। दुई–तीन ठाउँमा यसरी हिसाब गर्नुहोस् — कुन सस्तो हो आफैं देखिन्छ।
एउटै पटक दस मिनेट लगाएर तुलना गर्नुहोस्। एक पटक थाहा पाएपछि वर्षौं काम लाग्छ।
हुन्डी — सस्तो देखिन्छ, महँगो पर्छ
हुन्डीवालाले राम्रो दर दिन्छ, छिटो पुग्छ, झन्झट छैन — त्यसैले प्रलोभन हुन्छ। तर:
- यो गैरकानुनी हो। दुवैतिर — पठाउने र लिने।
- कुनै प्रमाण हुँदैन। पैसा हरायो, कम पुग्यो, वा मान्छे भाग्यो भने उजुरी गर्ने ठाउँ छैन। कानुनले नचिनेको कारोबारको संरक्षण पनि हुँदैन।
- खाता रोकिन सक्छ। शङ्कास्पद कारोबारका कारण नेपालमा खाता रोक्का भएका घटना भइरहेका छन्।
तर सबैभन्दा ठूलो कारण अर्कै छ — र त्यो धेरैले धेरै ढिलो बुझ्छन्।
आय रेकर्ड — दश वर्षपछिको कुरा
मानौं तपाईंले दश वर्ष विदेशमा काम गर्नुभयो। राम्रै कमाउनुभयो, घरमा नियमित पठाउनुभयो। अनि फर्केर एउटा सानो व्यवसाय सुरु गर्न चाहनुहुन्छ।
बैंक जानुहुन्छ। ऋण माग्नुहुन्छ। बैंकले सोध्छ — "तपाईंको आय कति हो? प्रमाण खोइ?"
हुन्डीबाट पठाएको भए तपाईंसँग कुनै प्रमाण हुँदैन। कागजमा तपाईंले दश वर्षमा एक रुपैयाँ पनि कमाउनुभएको छैन।
त्यो "सस्तो" दरको वास्तविक मूल्य यही हो। तपाईंले केही रुपैयाँ बचाउनुभयो, र आफ्नै भविष्यको ऋण क्षमता गुमाउनुभयो।
औपचारिक बाटोबाट पठाएको पैसा केवल पैसा होइन — त्यो तपाईंको आर्थिक इतिहास हो। भोलि घर बनाउन, व्यवसाय गर्न, वा छोराछोरीको पढाइका लागि ऋण चाहिँदा यही इतिहासले काम गर्छ।
पठाउने तरिका
औपचारिक विकल्पहरू:
- बैंक मार्फत — ठूलो रकमका लागि प्रायः उपयुक्त
- दर्ता भएका रेमिट्यान्स कम्पनी — छिटो, शाखा धेरै
- मोबाइल एप — दर प्रायः राम्रो, घरमै बसेर पठाइन्छ
कुन छान्ने भन्दा पहिले तीन कुरा जाँच्नुहोस्:
- दर्ता भएको हो? — गन्तव्य देशमा इजाजत प्राप्त हुनुपर्छ
- रसिद दिन्छ? — नदिए नपठाउनुहोस्
- कुल लागत कति? — माथिको हिसाब गर्नुहोस्
सम्भव भए सीधै बैंक खातामा पठाउनुहोस्, नगद लिनुभन्दा। नगद हातमा आएपछि खर्च भइहाल्छ; खातामा गएपछि बचतमा लैजान सजिलो हुन्छ।
तीन बानी जसले फरक पार्छ
- छुट्याएर पठाउनुहोस्। "घरखर्च यति, ऋण यति, बचत यति" भनेर। सबै एउटै रकममा मिसिए सबै खर्च हुन्छ।
- नेपालमा आफ्नै नामको खाता राख्नुहोस्। सबै पैसा अरूकै खातामा गयो भने तपाईंको नाममा कुनै बचत देखिँदैन।
- रसिद जोगाउनुहोस्। फोटो खिचेर आफ्नै इमेलमा पठाइराख्नुहोस् — फोन हराए पनि रहन्छ।
अन्त्यमा
पैसा पठाउनु महिनाको एउटा सामान्य काम जस्तो लाग्छ। तर यो वास्तवमा तपाईंको वर्षौंको मिहिनेत घरसम्म पुर्याउने पुल हो।
त्यो पुल कानुनी, सस्तो र प्रमाणसहितको होस् — त्यति भए पुग्छ।
यो लेख शैक्षिक जानकारी हो, व्यक्तिगत वित्तीय वा लगानी सल्लाह होइन। म लाइसेन्स प्राप्त लगानी सल्लाहकार होइन। नियम, दर र शुल्क समय–समयमा फेरिन्छन् — निर्णय गर्नुअघि सम्बन्धित संस्थाको आधिकारिक सूचना वा योग्य पेशेवरसँग जाँच्नुहोस्।
पैसा पठाउँदा वास्तविक खर्च कसरी हिसाब गर्ने?
हुन्डीबाट पठाउनु किन जोखिम हो?
पैसा सीधै बैंक खातामा पठाउनु राम्रो कि नगद लिने?
आठ वर्ष साउदी अरब र युएईमा मजदुरी गरेपछि २०१८ मा Way To Success सुरु गरेँ। अहिले खाडी, मलेसिया र नेपालका नेपालीलाई वित्तीय साक्षरता सिकाउँछु। थप पढ्नुहोस् →