IPO भर्न सिकिसक्नुभयो भने अर्को प्रश्न आउँछ — "बजारबाट सीधै शेयर कसरी किन्ने? अनि बेच्ने कसरी?"
यसलाई सेकेन्डरी मार्केट भनिन्छ — पहिल्यै सूचीकृत भइसकेका कम्पनीका शेयर लगानीकर्ताहरूबीच किनबेच हुने ठाउँ।
IPO मा गोलाप्रथा पर्खनुपर्छ। यहाँ पर्खनु पर्दैन — तर जोखिम पनि बढी छ, किनभने मूल्य हरेक दिन घटबढ हुन्छ।
के–के चाहिन्छ?
IPO भर्न तीन कुरा चाहिन्थ्यो। यहाँ चार चाहिन्छ:
- Demat खाता — शेयर राख्ने
- Mero Share — शेयर हेर्ने र बेच्दा स्वीकृति दिने
- बैंक खाता — भुक्तानी र प्राप्तिका लागि
- ब्रोकर खाता — यो नयाँ हो, किनबेच गर्न अनिवार्य
IPO भर्न ब्रोकर चाहिँदैन, तर बजारबाट किन्न–बेच्न ब्रोकर अनिवार्य छ। IPO मा परेको शेयर बेच्न पनि ब्रोकर खाता खोल्नुपर्छ। धेरैले यो कुरा शेयर बेच्ने बेलामा मात्र थाहा पाउँछन्।
ब्रोकर खाता कसरी खोल्ने
नेपालमा इजाजत प्राप्त ब्रोकर कम्पनीहरू छन्, हरेकको आफ्नो नम्बर हुन्छ। कुनै एउटा छान्नुहोस् र खाता खोल्नुहोस्।
छान्दा हेर्ने कुरा:
- अनलाइन सेवा छ? — विदेशमा हुनुहुन्छ भने यो सबैभन्दा महत्त्वपूर्ण। सबै काम अनलाइन हुनुपर्छ।
- सम्पर्क गर्दा जवाफ दिन्छ? — समस्या पर्दा फोन उठाउने ब्रोकर चाहिन्छ।
- शाखा कहाँ छ? — कहिलेकाहीँ भौतिक उपस्थिति चाहिन सक्छ।
खाता खुलेपछि TMS (Trading Management System) को username र password मिल्छ। यही प्रणालीबाट किनबेच हुन्छ।
शेयर किन्ने तरिका
- TMS मा लगइन गर्नुहोस्
- आफ्नो खातामा पैसा राख्नुहोस् (ब्रोकरले बताएको तरिकाले)
- Buy मा जानुहोस् — कम्पनीको नाम, कति कित्ता, र कति मूल्यमा किन्ने हो हाल्नुहोस्
- अर्डर पठाउनुहोस्
- त्यो मूल्यमा बेच्ने कोही भेटिए कारोबार हुन्छ; नभेटिए अर्डर रहन्छ वा रद्द हुन्छ
- कारोबार भएपछि तोकिएको समयभित्र भुक्तानी गर्नुहोस् — नत्र जरिवाना लाग्छ
केही दिनमा शेयर तपाईंको Demat खातामा आउँछ।
किनेपछि तोकिएको समयभित्र पैसा तिर्नै पर्छ। विदेशमा हुँदा समय फरक पर्ने र व्यस्त हुने भएकाले यो सजिलै छुट्छ। अर्डर गर्नुअघि खातामा पैसा राखिसक्नुहोस्।
शेयर बेच्ने तरिका
बेच्दा एउटा थप चरण छ, र यहीँ धेरै मान्छे अल्मलिन्छन्।
- TMS मा Sell अर्डर राख्नुहोस्
- अनि Mero Share मा गएर EDIS गर्नुहोस् — अर्थात् "यो शेयर बेच्न म स्वीकृति दिन्छु" भनेर पुष्टि गर्ने
- EDIS नगरे कारोबार पूरा हुँदैन
- पूरा भएपछि केही कार्यदिनमा पैसा खातामा आउँछ
Mero Share मा My EDIS खोज्नुहोस् — त्यहीँ देखिन्छ। बेचेको दिन नै गर्नुहोस्, पछिका लागि नछोड्नुहोस्।
कति शुल्क लाग्छ?
किनबेच निःशुल्क होइन। मुख्य शुल्कहरू:
- ब्रोकर कमिसन — कारोबार रकमको निश्चित प्रतिशत
- नियामक शुल्क
- DP शुल्क — बेच्दा प्रति कारोबार तोकिएको रकम
- पुँजीगत लाभकर — नाफा भएमा कर। कति समय राखेको हो त्यसले दर फरक पार्छ — छोटो समयमा बेचे दर बढी हुन्छ।
त्यसैले सानो रकमको बारम्बार किनबेच प्रायः फाइदाजनक हुँदैन — शुल्कले नाफा खाइदिन्छ।
दर र प्रतिशत समय–समयमा फेरिने भएकाले यहाँ अंक लेख्दिनँ। आफ्नो ब्रोकरसँग पछिल्लो दर सोध्नुहोस्।
सुरुमा हुने पाँच गल्ती
- अरूले भनेको भरमा किन्ने। "यो राम्रो छ" भन्ने कुरा सबैभन्दा महँगो सल्लाह हो।
- कम्पनी के गर्छ थाहै नपाई किन्ने। तपाईं त्यो कम्पनीको सानो मालिक बन्दै हुनुहुन्छ — कम्तीमा के बेच्छ थाहा हुनुपर्यो।
- ऋण लिएर लगानी गर्ने। बजार घट्यो भने ऋण र घाटा दुवै बोक्नुपर्छ।
- आपतकालीन पैसा हाल्ने। चाहिएको बेला बजार घटेको भए घाटामै बेच्नुपर्छ।
- हरेक दिन मूल्य हेरिरहने। छिटो किनबेच गर्न मन लाग्छ, र शुल्कमै सकिन्छ।
सुरुमा गुमाउन सक्ने रकम मात्र हाल्नुहोस् — सिक्ने शुल्क ठानेर। बजारले सिकाउने पाठ किताबले सिकाउँदैन, तर त्यो पाठ सानो रकमले किन्नु सस्तो पर्छ।
अन्त्यमा
शेयर बजार छिटो धनी बन्ने ठाउँ होइन। जसले त्यसो भन्छ, उसले तपाईंलाई केही बेच्दै छ।
यो आफ्नो बचतलाई काम लगाउने एउटा तरिका हो — धेरैमध्ये एउटा। बुझेर, सानोबाट, र आफ्नै निर्णयले सुरु गर्नुहोस्।
यो लेख शैक्षिक जानकारी हो, व्यक्तिगत वित्तीय वा लगानी सल्लाह होइन। म लाइसेन्स प्राप्त लगानी सल्लाहकार होइन। नियम, दर र शुल्क समय–समयमा फेरिन्छन् — निर्णय गर्नुअघि सम्बन्धित संस्थाको आधिकारिक सूचना वा योग्य पेशेवरसँग जाँच्नुहोस्। शेयर बजारमा लगानी गर्दा लगानी रकम घट्न सक्छ।
IPO र सेकेन्डरी मार्केटको फरक के हो?
शेयर किन्न ब्रोकर अनिवार्य हो?
शेयर बेचेपछि पैसा कहिले आउँछ?
आठ वर्ष साउदी अरब र युएईमा मजदुरी गरेपछि २०१८ मा Way To Success सुरु गरेँ। अहिले खाडी, मलेसिया र नेपालका नेपालीलाई वित्तीय साक्षरता सिकाउँछु। थप पढ्नुहोस् →