वैदेशिक रोजगारमा ठगीबाट कसरी बच्ने?

वैदेशिक रोजगार आफैंमा नराम्रो होइन। लाखौं नेपाली परिवार यसैले चलेका छन्, र मेरो आफ्नै जीवन पनि त्यसैबाट बनेको हो।

नराम्रो कुरा के हो भने — जानकारी नहुँदा मान्छे ठगिन्छ। र प्रायः ठगिने बेला उही हुन्छ: घर छोड्नुअघिको त्यो हतार भएको महिना, जतिबेला सबै कुरा "छिटो मिलाउनु" पर्ने हुन्छ।

तल मैले Way To Success मा आएका सयौं गुनासोबाट देखेका मुख्य ठगी र तिनबाट बच्ने तरिका राखेको छु।

मुख्य ठगीका रूपहरू

१. नक्कली भिसा र नक्कली माग

देखिन कागज साँचै जस्तो हुन्छ। पैसा लिइसकेपछि "भिसा ढिला भयो" भन्दै महिनौं टारिन्छ, अनि सम्पर्क नै टुट्छ।

२. भिजिट भिसामा पठाएर काम गराउने

"त्यहाँ पुगेपछि मिलाइहाल्छौं" भनिन्छ। पुगेपछि थाहा हुन्छ — काम गर्ने अनुमति नै छैन। यस्तो अवस्थामा तपाईं गैरकानुनी हुनुहुन्छ, श्रम स्वीकृति हुँदैन, बिमा हुँदैन, र समस्या परे राज्यले सहयोग गर्न निकै कठिन हुन्छ।

३. तोकिएभन्दा बढी शुल्क

सरकारले सेवा शुल्कको सीमा तोकेको हुन्छ, र कतिपय गन्तव्यका लागि "नि:शुल्क भिसा, नि:शुल्क टिकट" को व्यवस्था छ जसमा खर्च रोजगारदाताले बेहोर्नुपर्छ। तर व्यवहारमा धेरैले लाखौं तिर्छन् — र रसिद माग्दैनन्।

४. करार एउटा, काम अर्को

नेपालमा देखाइएको करारमा तलब, काम र समय एउटा लेखिएको हुन्छ; त्यहाँ पुगेपछि अर्कै कागजमा सही गराइन्छ। भाषा नबुझ्ने कागजमा सही गर्नु सबैभन्दा ठूलो जोखिम हो।

५. अनलाइन ठगी

फेसबुक, टिकटक र ह्वाट्सएपमा "भिसा तयार छ" भन्ने विज्ञापन बढेका छन्। अग्रिम रकम पठाउन लगाइन्छ, अनि खाता बन्द हुन्छ। कुनै पनि इजाजतपत्र प्राप्त कम्पनीले व्यक्तिगत खातामा पैसा माग्दैन।

जानुअघि जाँच्नैपर्ने सात कुरा

1. कम्पनी इजाजतपत्र प्राप्त हो? वैदेशिक रोजगार विभागको आधिकारिक सूचीमा नाम छ कि छैन हेर्नुहोस्। कार्यालयमै गएर इजाजतपत्र हेर्नुहोस्।
2. माग पत्र र पूर्वस्वीकृति छ? रोजगारदाताको माग र विभागको पूर्वस्वीकृति नभई भर्ना गर्न पाइँदैन।
3. करार आफैं पढ्नुहोस्। तलब, काम, अवधि, बस्ने–खाने, ओभरटाइम, बिदा, टिकट — लेखिएको छ कि छैन। नबुझे पढिदिन लगाउनुहोस्।
4. हरेक भुक्तानीको रसिद लिनुहोस् — कम्पनीको छाप र मिति सहित।
5. श्रम स्वीकृति (labour permit) लिनुहोस्। यो नभई जानु भनेको सबै सुरक्षा गुमाउनु हो। बिमा र कल्याणकारी कोषको सुविधा यसैसँग जोडिन्छ।
6. सबै कागजको प्रतिलिपि राख्नुहोस् — फोटो खिचेर आफ्नै इमेलमा पठाइराख्नुहोस्। घरमा पनि एक प्रति छाड्नुहोस्।
7. घरमा जानकारी दिनुहोस् — कुन कम्पनी, कुन देश, कुन रोजगारदाता, कति तलब, कसको सम्पर्क। यो सूचना संकटमा सबैभन्दा काम लाग्छ।

पुगेपछि ध्यान दिनुपर्ने

• पासपोर्ट आफ्नै साथमा राख्नुहोस्। रोजगारदाताले राख्न मिल्दैन। दबाब आए दूतावासमा जानकारी दिनुहोस्।
• नबुझेको कागजमा सही नगर्नुहोस्। अनुवाद माग्नु तपाईंको अधिकार हो।
• तलबको प्रमाण राख्नुहोस् — बैंक स्टेटमेन्ट वा स्लिप। विवाद परे यही प्रमाण हो।
• दूतावासको नम्बर फोनमा सेभ गर्नुहोस्, र नजिकका नेपाली समुदायसँग सम्पर्कमा रहनुहोस्। एक्लो हुनु नै सबैभन्दा ठूलो जोखिम हो।

ठगीमा परे कहाँ जाने

ठगिनु तपाईंको दोष होइन — र चुप लाग्नुले केही सुधार्दैन। उजुरी दिने ठाउँ छन्:

• नेपालमा: वैदेशिक रोजगार विभाग — इजाजतपत्र प्राप्त कम्पनी विरुद्धको उजुरी। गम्भीर ठगीका मुद्दा वैदेशिक रोजगार न्यायाधिकरण मा जान्छन्।
• क्षतिपूर्ति र सहयोग: वैदेशिक रोजगार कल्याणकारी कोष — श्रम स्वीकृति लिएकाहरूका लागि।
• विदेशमा: सम्बन्धित मुलुकस्थित नेपाली राजदूतावास वा नियोग।

उजुरी दिँदा यी कुरा साथमा लैजानुहोस्: रसिद, करारको प्रति, म्यानपावरसँगको कुराकानी (ह्वाट्सएप च्याट पनि प्रमाण हो), बैंक भौचर, र पासपोर्ट–भिसाको प्रतिलिपि।

अन्त्यमा

म आफैं यो बाटो हिँडेको मान्छे हुँ। म जाँदा मलाई यी कुरा कसैले भनेको थिएन, र त्यसको मूल्य मैले तिरेको छु।

तपाईं वा तपाईंको कोही जान लाग्नुभएको छ भने — माथिका सात बुँदा एक पटक मिलाएर हेर्नुहोस्। एक दिन ढिला भए पनि फरक पर्दैन। तर कागज नमिलाई गएको एक दिनले वर्षौं बिगार्न सक्छ।

अन्योल भए सोध्नुहोस्। Way To Success मा हाम्रो टोलीले कागजपत्र र परामर्शमा सहयोग गर्छ।